September 2012
Klik op de afbeelding voor het complete digitale nummer (pdf bestand) 

Naar buiten!
Het is niet lastig te raden waardoor dit 'Jaar van de historische buitenplaats' zo succesvol is. Staat het bouwwerk er nog, dan is dat doorgaans mooi om te zien en prikkelt de nieuwsgierigheid doordat het veelal niet te bezichtigen is. Is het verdwenen, dan leeft de mysterieuze geschiedenis voort, niet zelden met dramatische wendingen, met het verval en de onvermijdelijke sloop als spectaculair slot. De verhalen rond de bewoners (elke familie kent bizarre figuren en zwarte schapen) doen de rest.
In Friesland doen we niet te moeilijk over de definitie. Zuivere buitenplaatsen (burgerlijke landhuizen) zijn er niet veel, dus tellen we ook adellijke stinsen (Schierstins) en dito states (Crackstate) mee. Zo komen we op een mooi aantal van vijftig.

Fryslân bekijkt het verschijnsel van verrassende kanten. Zo valt de buitenplaats Oranienbaum (Reinildis van Ditzhuyzen) niet makkelijk te befietsen, maar heeft wel degelijk boeiende Friese wortels. Kippenburg, het landhuis van de Van Swinderens, is nog in bedrijf bij de familie. En: waar komt die buitenplaatscultuur eigenlijk vandaan? Yme Kuiper, versbenoemd hoogleraar Historische buitenplaatsen, gaat daar nader op in. Van de honderden verdwenen states en stinsen is die van Van Sytzama's in Friens (Kerst Huisman) alleen al interessant doordat de familie nog bestaat en dat zij de band met het gehucht van oorsprong in stand houdt, state (Beslinga) of geen state.
Een buitenplaats was meer dan een gebouw: het voegde landschappelijke kwaliteit aan de omgeving toe en was bedrijfsmatig een micro-economie waarvan voorbeelden uit Oranjewoud (Rita Mulder-Radetzky) een goede inkijk bieden en het verschijnsel dat nu tot de meest waardevolle erfgoederen behoort.

Nelleke IJssennagger is in het Fries Museum de opvolger van de gerenommeerde Evert Kramer. Ze is meteen door Fryslân gestrikt voor het samenstellen van een nieuwe rubriek: cold case. Nelleke neemt telkens een bijzonder voorwerp uit de collectie van het Fries Museum bij de kop en vertelt het verhaal erachter. Ze steekt van wal van de runenstaf van Bernsterburen. In de rubriek Plekken ditmaal geen platteland, maar een plein in het oude Sneek. Er gaat veel geschiedenis schuil onder het Schaapmarktplein. Haar graf in Drachtster Compagnie is verdwenen, haar leven verdwijnt langzaam in de mist: Dieke Dijkstra wordt door Doeke Sijens uit de anonimiteit gehaald.