Maart 2012
Klik op de afbeelding voor het complete digitale nummer (pdf bestand) 

Het kraambed is eeuwenlang een bron van zowel grote vreugde als doffe treurnis geweest. Menig nieuw leven doofde weer snel, een barende vrouw verkeerde in grote ongewisheid of zij de bevalling zou overleven. De risico's waren enorm, de kennis van complicaties gering. Tot ver in de 19de eeuw was het met de hygiëne bij geboorten bar slecht gesteld en deden vroedmeesters en vroedvrouwen soms meer slecht dan goed. Er zijn gezinnen waar tot vier keer toe een 'Tryntsje' of 'Douwe' werd geboren.
In dit maartnummer van Fryslân enkele boeiende artikelen over bevallen en (soms nooit meer) opstaan, over methoden waarop vrouwen van een kind bevielen (zittend, staand, in water, liggend, hurkend), welke gevaren dreigden, welke soms akelige technieken werden gebruikt bij de letterlijk te nemen "verlossing" en wat de rol van de omstanders was. Centraal staat de vrouw, in een levensfase die wonderlijk genoeg lang door mannen is gedomineerd.

Het krijgen van kinderen is omgeven door mystificaties en taboes. Oudere kinderen kregen de vreemdste verklaringen van waar baby's vandaan kwamen. Holle bomen en ooievaars prikkelden kennelijk de kinderfantasie. In Burgum en omgeving kwamen borelingen vanonder de poppestien bij de kerk, dat wist iedereen. Toppunt in deze Fryslân is de prent met een kraamvrouw in een bedstee, met de vroedvrouw daarvoor, die triomfantelijk een baby uit een grote groene kool tevoorschijn tovert. De gepijnigde dame op de achtergrond lijkt niets met deze goochelact te maken te hebben. Rond 1900 laat dokter Petrus de Vries van Easterein een couveuse maken door een plaatselijke timmerman. Tevroeggeborenen kunnen daarin aansterken. Vreemd genoeg is het verzet tegen deze nieuwerwetsigheid groot. Een verhaal over een pionier. Rondom het verlossen was lang concurrentiestrijd tussen artsen en vroedvrouwen. In Friesland kennen we enkele bijzondere personen: Hendrik van Deventer, Catharina Schrader en Petrus Camper.

Verder in deze editie uitleg over de 'Tynje' bij Grou, een smalle doorsteek tussen Pikmeer en Peanster Ie. Het woord 'Tynje' komt ook elders voor. Een zoektocht naar de betekenis. Ook het onbekende relaas van Ulke Brolsma, vooral bekend als vader en mentor van zijn zoon Reinder, chroniqeur van een idyllisch boeren-Friesland. Geëmigreerde Friezen blijven tot de verbeelding spreken. Er is een groot onderzoek naar gedaan en in Fryslân enkele saillante kanten daaruit. In rubriek 'Verdwenen beroepen' ditmaal seinwachter Jelle Zwart.