Januari 2012
Klik op de afbeelding voor het complete digitale nummer (pdf bestand) 

Radical Enlightenment, daar staat Jonathan Israel om bekend. En radical, dat is hijzelf zeker: hij maakt keuzes die kraakhelder zijn. De (Westerse) politieke filosofie in het tijdperk 1650-1800 is door Jonathan Israel tot overzichtelijke proporties teruggebracht. Aan het begin staat Baruch Spinoza, aan het eind de Franse Revolutie. De Franse Revolutie, dat is de Canon van Westerse beschavingswaarden, is de bakermat van onze huidige vrije samenleving. Maar die Revolutie kon alleen slagen dankzij radicale verlichters en hun filosofie stoelt op die van Israels held Spinoza.
De Brit Israel (1946) is een energieke, gedreven, productieve geleerde, een historicus met fenomenale werkkracht en synthetisch vermogen bij het rangschikken van zijn gegevens. Friesland is in zijn onderzoekingen naar de Verlichting een dankbaar gewest: hier wemelde het omstreeks 1700 van de drukkers en uitgevers (trompetters van de vooruitgang), roerden anderzijds de orthodoxe christenen (verdedigden stilstand en achteruitgang) de trom. Opvallend dat zijn Nederlandse uitgever nu een Fries van christelijke signatuur is. In deze Fryslân drie uiteenlopende artikelen die een goed licht werpen op de denkwereld van de auteur van Radicale Verlichting, Verlichting onder Vuur en Democratic Enlightenment (het laatste deel uit de trilogie moet nog worden vertaald). Yme Kuiper en Jacob van Sluis spraken met de gelauwerde historicus, Jacob van Sluis bespreekt de trilogie en uitgever Dingeman van Wijnen vertelt over zijn contacten met Israel.

Een man die ook wel eens een beetje doordraafde, was dominee Anne de Koe, een bevlogen Friese Beweger met een onstuimig verleden in Frederik van Eedens Walden. Doeke Sijens heeft hiermee een treffend voorbeeld voor zijn Friese Beweger-rubriek te pakken.
Voorts twee bijdragen met veel wapengekletter in dit nummer. Begin 14de eeuw schaarden de Stellingwervers zich achter de Friese Vrijheid in hun verzet tegen de landsheer, de bisschop van Utrecht. Hans Mol vertelt een boeiend verhaal, hoe de Stellingwervers (en Schoterlanders) dit spel langs de Linde speelden. In 1586 vond de Slag bij Boksum plaats, waarbij Spannum en Winsum werden verwoest. De Spanjaarden lieten echter ook positieve sporen na, op culinair gebied bijvoorbeeld. Daarover schrijft Jeanine Otten. Thomas Cool is telg van een familie uit Sneek die bedrijven in natuursteen bezit. Thomas zoekt het verder en vertrekt als kunstenaar naar Rome. Zijn dochter Tine schreef over die jaren een indrukwekkend boek, dat door Jan van Zijverden wordt besproken in de rubriek Uitgelicht. In Plekken met verhalen heeft Hans Koppen het over Barrahûs, onder de rook van Leeuwarden. De naam is bekend, maar hoe zat dat ook al weer? In Verdwenen beroepen in deze winterse tijd schenkt Margreet van der Zee aandacht aan Ype Joustra, brânjeman van Easterein.