Januari 2011
Klik op de afbeelding voor het complete digitale nummer (pdf bestand) 

Het nieuwe nummer van Fryslân heeft een thema dat vandaag de dag velen aanspreekt: drank, en dan met name misbruik daarvan. De artikelen zijn historisch, niet alleen omdat Fryslân een historisch blad is, maar ook door het volkomen andere karakter van het drankprobleem in met name de 19de eeuw, vergeleken met tegenwoordig.

'Slaven van Koning Alcohol', zo werden de mensen wel aangeduid die lastig de fles konden laten staan. In de laatste decennia van de 19de eeuw en de eerste van de 20ste eeuw hield het drankprobleem Friesland op lastig meer voor te stellen wijze bezig, meer dan waar ook in het land. Kwam dat door het bovengemiddelde gebruik van sterke drank (gemiddeld meer dan tien liter per persoon)? Door de armoede die grote delen van de provincie teisterde? Kerst Huisman schrijft er een fraai overzichtsartikel over.
Wat het ook was dat het drankmisbruik aanwakkerde: het lokte een steeds krachtiger tegenbeweging uit die haar hoogtepunt kreeg in de linkse beweging. Domela Nieuwenhuis lanceerde de kreet 'denkende arbeiders drinken niet, want drinkende arbeiders denken niet'. Johan Frieswijk beschrijft dit aan de hand van zijn eigen familiegeschiedenis. Ook een bijdrage van Doeke Sijens over drank en literatuur toont hoe breed het probleem werd gevoeld.
Jeanine Otten beschrijft het verhaal van het oude ambacht van jeneverstoken in Harlingen. Het Geheim van Talma kreeg een wonderlijke wending toen eigenaar Hannema halverwege de 19de eeuw de stokerij afbrak vanwege het leed dat jenever de mensen aandeed.

Het vraaggesprek van deze aflevering gaat met Doede Boon. Hij is landelijk voorzitter van de ANDO, de 'Blauwe Knoop'. Het alcoholprobleem is tegenwoordig medisch gezien zeker zo groot als een eeuw geleden, maar de financiële ellende ervan is door de welvaart goeddeels afwezig. Ook anderszins zijn er grote verschillen: was de blauwe beweging begin 20ste eeuw een massale volksbeweging, tegenwoordig is de ANDO een zieltogend gezelschap oudere mensen.

Ook in Fryslân een portret van Douwe Douma van Dokkum, letterzetter, een verdwenen beroep. Eveneens verdwenen is de verbinding bij Keimpetille (Kingmatille), tussen Franeker en Dronrijp. Het Van Harinxmakanaal doorklieft het gehucht, al zijn er plannen om er weer een pontje te laten varen.
Een bijzonder type, dat was Roelof Boltje. Deze pionier uit Easterlittens begon als slootjesbaggeraar en klom op tot de man achter de strandverbetering van Copacabana. Met name zijn vinding van de buikschuiven in baggerschepen bracht zijn bedrijf tot bloei.
De Spaanse Griep velde in 1918 één van de spraakmakendste Jong-Friezen: Meint Bottema. Het was een schok voor de beweging, die in Eastermar een grafmonumentje voor hem oprichtte.