Maart 2013
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân)

Healwei april is it foar Fryslân 68 jier lyn dat in ein kaam oan de Twadde Wrâldoarloch. Ek al is hjir amper fochten en bombardearre, wienen gjin grutte deportaasjes of eksekúsjes, foar har dy't it meimakken, bleau de oarloch libbenslang in traumatysk barren. Dy oarloch is foar hieltyd minder minsken in persoanlik oantinken, foar hieltyd mear skiednis, dus oantinkens fan oaren: bondele yn ferhalen, ferteld en beskreaun, en bylden. Hat it persoanlike oantinken de oanstriid de utersten te fersterkjen, it byld út de skiednis feroaret mei de tiid. It Fries Verzetsmuseum yn Ljouwert is dêr in goed foarbyld fan. Erik Somers fan it NIOD (dy't op dit ûnderwerp promovearje sil) beskriuwt hoe't it Verzetsmuseum him ûntwikkele fan in partikuliere samling guod oer it Fryske ferset ta in museum dat it bredere ferhaal fertelt oer de oarloch yn Fryslân. It begryp 'ferset' bliuwt fansels belangryk, mar is yn de namme inkeld hanthavene fanwege de bekendheid fan dy namme.

Lês mear...

Jannewaris 2013
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân)

Tsjoenders en duvelbanners binne mystike beroppen út in fersonken ferline, mar se binne nch hieltyd ûnder ús! Se neame har allinne oars. De lichtleauwichheid fan in soad minsken, yn kombinaasje mei soms wanhoop oer lichaamlike krupsjes, is ommers fan alle tiden. Binne de tsjoenders (Yomanda, dr. Vogel) hjoed-de-dei yn minder grutte oantallen, har groep oanhingers is wol folle grutter. Oant in iuw lyn hie elk doarp, hielendal yn Fryslân, wol syn eigen wûnderdokter. Klaas Henstra jout in tal moaie foarbylden en ferklearret ek de oarsaken fan har sukses. Benammen de 'wûnderdokterjende' meniste dûmny/boeren Wartena falle op. Folkskundige Willem de Blécourt hat in soad ûndersyk nei it ferskynsel dien en skriuwt oer wat de kranten der yn de perioade 1860-1910 oer melden. Hy fertelt ek watfoar befolkingsgroepen der iepen foar stienen.
Kerst Huisman hat Laurens ten Cate lang fan tichteby meimakke en beskriuwt bysûnderheden fan syn bytiden spjalte persoanlikheid. En dan is der noch it lytse Kromwâl, foar tal fan minsken yn de 16de en 17de iuw it sintrum fan de wrâld. Hjir spylje menisten oars ek in opfallende rol, sa skriuwt Hans Koppen.

Lês mear...

Novimber 2012
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân)

Nederlân is in seefarrend lân, al iuwen en iuwen lang. Fryslân is dat, as kustprovinsje by útstek, wier net minder. De Noardsee hiet yn de Midsiuwen Fryske See, om mar wat te neamen. Mar nettsjinsteande dit ferneamde ferline as seefarrend lân witte we eins noch net folle fan ús maritime skiednis. Sa fertoant de kennis fan de ekonomyske betsjutting fan de seehannel op it Baltikum -dat de grûn lei foar ús wolfeart- noch in soad gatten. Troch it hurde wurkjen fan de klerken fan de Deenske kening komt dêr stadichoan ferbettering yn. Fan 1497 oant 1857 hâlden se ta geunste fan de tolheffing foar de kening yn de Sont presys by wat foarbykaam, sa'n 1.800.000 skipsbewegingen. Leafst 700 tsjokke, hânskreaune bannen melde skippers, har wenplak, lading, skipstype, komôf, bestimming. Tresoar en de Ryksuniversiteit Grins binne no hast trije jier dwaande dizze grutte berch gegevens te digitalisearjen (sjoch www.soundtoll.nl) sadat wittenskippers en sneupers statistyske analyzes útfiere kinne en dêrmei nije ferbannen lizze.

Lês mear...

Septimber 2012
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân)

Nei bûten!
It is net lestich te rieden wêrtroch't dit 'Jaar van de historische buitenplaats' sa suksesfol is. Stiet it bouwurk der noch, dan is dat trochstrings moai om te sjen en prikelet de nijsgjirrichheid trochdat it faak net te besjen is. Is it ferdwûn, dan libbet de mysterieuze skiednis troch, net selden mei dramatyske foarfallen, mei it ferfal en de net te kearen sloop as spektakulêr ein. De ferhalen oer de bewenners (elke famylje ken bizarre figueren en swarte skiep) dogge de rest.
Yn Fryslân dogge we net te lestich oer de definysje. Suvere bûtens (boargerlike lânhuzen) binne der net folle, dus telle we ek adellike stinzen (Schierstins) en dito states (Crackstate) mei. Sa komme we op in moai oantal fan fyftich.

Lês mear...

Maaie 2012
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân) 

Ofrûne Peaske fierde popfestival Aaipop yn Nijlân it 25-jierrich jubileum. It fanâlds wat steatlike Tresoar wijde der in lytse tentoanstelling oan, dêr't dúdlik mei waard dat popmuzyk yn Fryslân tsjintwurdich serieus nommen wurde moat. Bysûnder oan Aaipop is ek dat dit suksesferhaal stuollet op inkeld Frysktalige popmuzyk; dat stiet sels yn de kontrakten. De Fryske popmuzyk is skatplichtich oan folkmuzyk, wêrby't Nanne Kalma neamd wurde moat. Yn de jierren tachtich kamen bands as Reboelje, Weekend at Waikiki en Kobus gaat naar Appelscha. Se hearden by de saneamde Friese Bries, dy't sels yn Hilversum triomfen fierde. Wim T. Schippers wie in fan en draaide har muzyk op Hilversum 3, sa't de popstjoerder doe noch hiet.

 

Lês mear...