July 2013
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân)

Sa kalm as it Fries Museum skynber desennialang troch de tiid kaam, sa ûnrêstich is it sûnt 2000. It ynstitút oan de Ljouwerter Turfmerk liek wat ynsliept, mar krige ûnder lieding fan Wim van Krimpen in flinke skop ûnder it gat. De lêste jierren is it museum spylbal fan hieltyd heftiger diskusjes. Oer it, neffens guon giftige, erfskip fan Abe Bonnema, oer it kolleksjebehear, it tentoanstellingebelied, de direkteurskar, de rol fan de provinsje. No't it lang om let safier is dat it nije gebou op it Wilhelminaplein, fol yn de skynwerpers fan Fryslân syn meast publike romte, iepene wurdt en de grutskens tanimt, is der ûnrêst oer de ûntslaggen dy't it funksjonearjen fan in moderne kultuertimpel lykje te bedriigjen.

Lês mear...

Maaie 2013
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân)

Us marren binne, hielendal yn ekonomysk swiere tiden, in ûnmisbere ynkomsteboarne foar Fryslân. As in Súd-Europeesk probleemlân driuwt ek Fryslân foar in part op Dútske ynvestearringen, al kinne we fan miening ferskille oer de kwaliteit fan de tsjinprestaasje en de toan fan wurdearring foar ús easterbuorlju. In neiere blik yn de skiednis leart dat it swiete wetter altyd al soarge foar in goed stik brea. It iennige dat wol feroare, is de driging fan it rûge wetter dat kostbere lânbougrûn opslokt, guod oerstreamt en fee ferdrinke lit.
It binnenwetter stiet sa goed as beitele yn de blaudruk fan it Fryske karakter, folle mear as de see om ús hinne. Dat kin ek lestich oars as we witte dat ús gewest fanâlds in archipel fan (skier)eilantsjes is. Plassen en marren kamen en gienen troch sâltwinning, drûchmealjen foar nije lânbou, turfgraverij, oerstreamingen en transport. Doarpen ferdwûnen yn de kolkjende wettermassa, de helte fan Fryslân wie iuwenlang allinne oer it wetter berikber. Fjouwer artikelen yn dizze Fryslân beljochtsje ferskillende aspekten fan de rol fan de marren yn de Fryske skiednis.

Lês mear...

Maart 2013
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân)

Healwei april is it foar Fryslân 68 jier lyn dat in ein kaam oan de Twadde Wrâldoarloch. Ek al is hjir amper fochten en bombardearre, wienen gjin grutte deportaasjes of eksekúsjes, foar har dy't it meimakken, bleau de oarloch libbenslang in traumatysk barren. Dy oarloch is foar hieltyd minder minsken in persoanlik oantinken, foar hieltyd mear skiednis, dus oantinkens fan oaren: bondele yn ferhalen, ferteld en beskreaun, en bylden. Hat it persoanlike oantinken de oanstriid de utersten te fersterkjen, it byld út de skiednis feroaret mei de tiid. It Fries Verzetsmuseum yn Ljouwert is dêr in goed foarbyld fan. Erik Somers fan it NIOD (dy't op dit ûnderwerp promovearje sil) beskriuwt hoe't it Verzetsmuseum him ûntwikkele fan in partikuliere samling guod oer it Fryske ferset ta in museum dat it bredere ferhaal fertelt oer de oarloch yn Fryslân. It begryp 'ferset' bliuwt fansels belangryk, mar is yn de namme inkeld hanthavene fanwege de bekendheid fan dy namme.

Lês mear...

Jannewaris 2013
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân)

Tsjoenders en duvelbanners binne mystike beroppen út in fersonken ferline, mar se binne nch hieltyd ûnder ús! Se neame har allinne oars. De lichtleauwichheid fan in soad minsken, yn kombinaasje mei soms wanhoop oer lichaamlike krupsjes, is ommers fan alle tiden. Binne de tsjoenders (Yomanda, dr. Vogel) hjoed-de-dei yn minder grutte oantallen, har groep oanhingers is wol folle grutter. Oant in iuw lyn hie elk doarp, hielendal yn Fryslân, wol syn eigen wûnderdokter. Klaas Henstra jout in tal moaie foarbylden en ferklearret ek de oarsaken fan har sukses. Benammen de 'wûnderdokterjende' meniste dûmny/boeren Wartena falle op. Folkskundige Willem de Blécourt hat in soad ûndersyk nei it ferskynsel dien en skriuwt oer wat de kranten der yn de perioade 1860-1910 oer melden. Hy fertelt ek watfoar befolkingsgroepen der iepen foar stienen.
Kerst Huisman hat Laurens ten Cate lang fan tichteby meimakke en beskriuwt bysûnderheden fan syn bytiden spjalte persoanlikheid. En dan is der noch it lytse Kromwâl, foar tal fan minsken yn de 16de en 17de iuw it sintrum fan de wrâld. Hjir spylje menisten oars ek in opfallende rol, sa skriuwt Hans Koppen.

Lês mear...

Novimber 2012
Klik op de ôfbylding foar it folsleine digitale nûmer (pdf bestân)

Nederlân is in seefarrend lân, al iuwen en iuwen lang. Fryslân is dat, as kustprovinsje by útstek, wier net minder. De Noardsee hiet yn de Midsiuwen Fryske See, om mar wat te neamen. Mar nettsjinsteande dit ferneamde ferline as seefarrend lân witte we eins noch net folle fan ús maritime skiednis. Sa fertoant de kennis fan de ekonomyske betsjutting fan de seehannel op it Baltikum -dat de grûn lei foar ús wolfeart- noch in soad gatten. Troch it hurde wurkjen fan de klerken fan de Deenske kening komt dêr stadichoan ferbettering yn. Fan 1497 oant 1857 hâlden se ta geunste fan de tolheffing foar de kening yn de Sont presys by wat foarbykaam, sa'n 1.800.000 skipsbewegingen. Leafst 700 tsjokke, hânskreaune bannen melde skippers, har wenplak, lading, skipstype, komôf, bestimming. Tresoar en de Ryksuniversiteit Grins binne no hast trije jier dwaande dizze grutte berch gegevens te digitalisearjen (sjoch www.soundtoll.nl) sadat wittenskippers en sneupers statistyske analyzes útfiere kinne en dêrmei nije ferbannen lizze.

Lês mear...